De lessen van het Zandpad (ND)

zandpaddonderdag 31 juli 2014 15:06

Een jaar geleden sloot Utrecht alle prostitutieboten langs het Zandpad. De exploitanten van de ramen hadden zich ingelaten met mensenhandel. De maatregel baarde opzien. Nooit eerder sloot een gemeente met een prostitutiesector van die omvang in een klap alle ramen. Heeft het besluit effect gehad?

Zijn de vrouwen nu beter af? Zijn de plannen om met eenzelfde aantal ramen de prostitutie terug te laten keren in de stad realistisch? Zorgde de stap van Utrecht ook buiten de stad voor een schonere branche? Zes betrokkenen blikken terug.


de burgemeester

‘Utrecht wil ruimte voor raamprostitutie, maar accepteert geen mensenhandel’, stelt burgemeester Jan van Zanen. ‘We werken daarom nu aan een alternatief met barrières die moeten voorkomen dat de situatie van het Zandpad terugkeert. We hebben geleerd dat je de vrouwen nog meer moet betrekken bij de stappen die je neemt. Als overheid moet je die wereld leren kennen, voor zover dat kan. Een andere les is dat je als overheid met formidabele tegenstanders te maken krijgt, als je mensenhandel aan wilt pakken. Gelukkig hielden onze besluiten bij de rechter stand. Ik snap de kritiek dat door de sluiting ook de vrouwen moesten vertrekken. Een aantal vrouwen is uit ons zicht verdwenen, een enkeling is uitgestapt, de meesten werken elders. Maar het aanpakken van de mensenhandel, hebben we in eerste plaats voor die vrouwen gedaan. Het uitstapprogramma en de hulpverlening zijn gebleven.’


de coalitiepartij

‘Als overheid mag je nooit oogluikend toestaan dat er in je stad mensenhandel voorkomt’, vindt Marleen Haage, PvdA-raadslid in Utrecht. Haar partij zat in de coalitie die tot sluiting van de ramen besloot. ‘Wat wij een gemiste kans vinden, is dat het nu niet lukt om tijdelijk een locatie op te zetten in afwachting van de opening van het nieuwe Zandpad. Met een kleine locatie had je op bescheiden schaal kunnen zien of de nieuwe strengere regels werken. Wie haal je binnen? Haage verwerpt kritiek dat door de sluiting de vrouwen nog verder ten prooi vielen aan mensenhandelaars. ‘Sinds 2001 is de opsporingscapaciteit voor mensenhandel uitgebreid van zes naar dertig rechercheurs. Al ver voor de boten sloten, is vrouwen die daar bewezen gedwongen zaten, hulp aangeboden om eruit te stappen.’


de hulpverlener

Tanja Lemain was vanuit de Utrechtse kerken hulpverlener voor de prostituees op het Zandpad. Volgens haar had de gemeente te veel aandacht voor het aanpakken van de mensenhandelaren, maar is ze daarbij het lot van de vrouwen uit het oog verloren. ‘Op het moment van sluiting had de gemeente een speciaal hulpverleningsplan en fonds paraat moeten hebben om vrouwen te helpen een ander bestaan te zoeken. Veel prostituees belanden achter de ramen vanwege schulden. Extra hulp om van die problemen af te komen, zou hen minder kwetsbaar maken voor mensenhandelaren. Het meest verbazingwekkende vind ik nog dat het gemeentebestuur prostitutie in dezelfde omvang wil laten terugkeren. Met een paar aanpassingen in de plaatselijke verordening denkt men ineens een schone prostitutie te krijgen.’


de bestuurskundige

‘Ik geloof niet dat Utrecht de intentie had het eigen straatje schoon te vegen door het Zandpad te sluiten. Toch is er sprake van een waterbedeffect. Steden als Amsterdam en Utrecht timmeren hard aan de weg op gebied van prostitutiebeleid, maar veel gemeenten hebben geen beeld van de prostitutie binnen hun grenzen. Elke gemeente moet daarom maatregelen nemen om misstanden in de prostitutie tegen te gaan. Voor de pooiers die nu moesten vertrekken, was het geen enkel probleem om de vrouwen elders weer aan het werk te zetten. Wat dat betreft is deze aanpak van Utrecht niet effectief geweest. De positie van de vrouwen had meer aandacht moeten krijgen. Nieuwe wetgeving rondom prostitutie moet daarom snel door het parlement worden geloodst, zodat gemeenten een lijn trekken. Tot die tijd heeft het eigenlijk weinig zin daadkrachtig op te treden.’


de hoofdofficier van justitie

‘De les van het Zandpad is dat Utrecht de raamprostitutie beheersbaar moet houden. Met exploitanten moet je hele strakke afspraken maken, maar tegelijk is voldoende politiecapaciteit nodig om de regels te handhaven’, zegt Heleen Rutgers, plaatsvervangend hoofdofficier van justitie van het parket Midden-Nederland. Of de scherpe regels die de gemeente nu heeft opgesteld voldoende zijn voor een schone sector, moet blijken, zegt Rutgers. ‘De prostitutie is een sector waar grof geld te verdienen is. Criminaliteit is daarom heel moeilijk uit te bannen. Door barrières op te werpen zoals een leeftijdsgrens van 21 jaar, verplicht Nederlands spreken, maak je het exploitanten zo moeilijk mogelijk om prostituees uit te buiten.’ Ze waarschuwt politie en OM niet te overvragen. ‘Hoe meer ramen, hoe moeilijker het is alle regels te handhaven.’


de oppositiepartij

‘Het sluiten van de ramen op het Zandpad was moedig’, zegt Jolande Uringa, ChristenUnieraadslid in Utrecht. ‘De gemeente had voorafgaand aan de sluiting wel beter moeten nadenken over hoe het de vrouwen zou vergaan. De sluiting was een unieke kans om een extra uitstapprogramma op te zetten.’ De ChristenUnie was voorstander van het sluiten van de ramen. ‘Maar bij geruchten dat deze vrouwen nu verder in de illegaliteit raken, krijgen wij kritiek. Terwijl wij altijd hebben gezegd dat je niet alleen ramen moet sluiten, maar ook oog moet hebben voor de vrouwen. De snelheid waarmee de ramen dichtgingen, verraste veel mensen. Er zaten daar Bulgaarse en Hongaarse meiden die officieel niet eens in Nederland verbleven. Als hun ramen dan sluiten, is het heel moeilijk zicht op de vrouwen te houden.’

Bron: Bol, Stephan (2014) 'De lessen van het Zandpad', Nederlands Dagblad, 26 juli.

« Terug