Bestuurlijke drukte, weg met provincie

vrijdag 03 november 2006 10:19

Als gemeente praat je over verkeer en vervoer. Zit je met maar liefst acht partijen om tafel, een vergaderzaal vol. Oké, na vele uren komt er wel wat uit. Maar kan het bestuurlijk niet wat eenvoudiger? Te beginnen bij de provincies. Die dateren nog uit de Franse tijd, terwijl de problemen van vandaag om heel andere oplossingen vragen.


‘Als we nu gewoon de provincies weglaten? Wie zal dat überhaupt merken? Scheelt 13.000 ambtenaren, een kleine 900 bestuurders en een boel belastinggeld. En we brengen het aantal gemeenten terug van 458 naar een stuk of 200. Dat scheelt een hoop bestuurlijke drukte.’ Zou minister Remkes (Binnenlandse Zaken) deze stoutmoedige gedachte door het hoofd hebben gespeeld, toen hij afgelopen zomer Denemarken bezocht? Want daar gaat het gebeuren: vanaf 1 januari 2007 worden de veertien provincies opgeheven en blijven 98 van de 271 gemeenten over. Voor ziekenhuizen en openbaar vervoer komen nog vijf regio’s. En dat allemaal zonder veel protest. Oké, de Deense vereniging van burgemeesters was tegen.

De Deense collega van minister Remkes wist dat alles binnen ruim twee jaar te regelen. Heel slim vroeg hij de gemeenten zelf aan te geven met wie ze wilden samengaan. Maar dan wel binnen een halfjaar en met een helder doel: een ondergrens van 20.000 inwoners en maximaal honderd gemeenten. Hij kan 95 procent van de binnengekomen adviezen zonder meer opvolgen. Voor de resterende 5 procent moest hij een oplossing zoeken: een paar eilandjes en enkele bijkans failliete gemeenten, met wie niemand in zee wilde gaan.

Grotere gemeenten
Minister Remkes kwam afgelopen donderdag met zijn verkenning over de toekomst van het decentrale bestuur. Hij wil af van de ‘bestuurlijke drukte’ die is ontstaan op allerlei niveaus, van stadsdeelraden in Amsterdam en Rotterdam, van de stadsregio’s, van de vier Randstadprovincies, die elkaar allemaal maar voor de voeten lopen. Hij wil naar grotere gemeenten, van tenminste 20.000 inwoners. Alleen trekt hij nog niet de conclusie dat hij van de provincies afwil. Wel logisch overigens, was Remkes niet ooit gedeputeerde van de provincie Groningen?

Maar kijk eens nuchter naar het vaderlandse middenbestuur. Provincies dateren al uit de Franse tijd, toen Nederland nog maar 3 miljoen inwoners telde. Thorbecke schiep met zijn Provinciewet en de Gemeentewet in 1848 een zorgvuldige balans tussen de centrale en decentrale overheid. Daarna vond de industriële revolutie plaats en concentreerde de bevolking zich vooral in stedelijke gebieden. Provinciegrenzen zijn daar niet op aangepast. Zo ligt de Randstad in vier provincies, maar is het één arbeidsmarkt, één economie.

Herverdeling
Bij bestuurlijke herindeling moet het allereerst over een herverdeling van taken gaan. Je ziet globaal gesproken twee tendensen:


1. Overheidstaken in de sociale sfeer (werk, uitkeringen, zorg en welzijn) willen we bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de burger en gaan dus naar de gemeenten. De Wet Werk en Bijstand en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning zijn voorbeelden. Maar ook jeugdzorg vraagt om lokale coördinatie, concludeert Steven van Eijk, trekker van de Operatie Jong. Die sociale overheidstaken vergen wel stevige gemeenten met voldoende bestuurskracht.


2. Taken in de fysieke sfeer (ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, economie en veiligheid) vragen juist om bovengemeentelijke coördinatie. Problemen als de dagelijkse files en het vinden van geschikte woon- en werklocaties trekken zich weinig aan van bestaande gemeente- en provinciegrenzen. Vooral in en rond de grote steden is krachtig regionaal bestuur gewenst.

Om deze tendensen het hoofd te bieden ontstonden allerlei hulpstructuren naast gemeente en provincie: zoals deelgemeenten en stadsregio’s. En vele vormen van bestuurlijk overleg. Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk: in Utrecht bespreken we verkeer en vervoer in een beraad tussen rijk, provincie, stadsregio, twee gewesten en drie steden. Een vergaderzaal vol. En jawel, na vele uren polderen worden we het nog eens ook… Over bestuurlijke drukte gesproken.

Deense model
Het is verleidelijk het Deense model eens op ons land over te plaatsen. Hoe ziet Nederland er dan bestuurlijk uit?
- De provincies worden opgeheven.
- Er blijven tussen de 150 en 200 grote gemeenten over met minstens 20.000 inwoners.
- In de zeven stadsregio’s (Amsterdam, Rijnmond, Haaglanden, Utrecht, Eindhoven, Arnhem/Nijmegen en Twente) worden randgemeenten en grote steden samengevoegd tot één stadsgemeente, met zeggenschap over de fysieke taken.
- Voor bovengemeentelijke coördinatie richt het rijk vier regio’s in: Noord, Oost, Zuid en West (Randstad inclusief het Groene Hart). Elke regio krijgt een coördinerend minister. Het parlement roept vier territoriale commissies in het leven. Bijkomend voordeel: Kamerleden worden regionaal meer zichtbaar.

Dit model scheelt veel geld en gepolder. Het dunt het aantal politieke bestuurders en ambtenaren bij provincies, maar ook bij gemeentes flink uit. Mooi verhaal?

De realiteit gebiedt te zeggen dat een zo grootschalige ingreep nooit zonder horten en stoten tot stand komt. Altijd ontstaat er weerstand, vooral bij zittende bestuurders. Zo’n bestuurlijke hervorming zie je eigenlijk alleen op draaipunten in de geschiedenis: bij revoluties, onder buitenlandse bezetting, of als er een groot staatsman opstaat. Denemarken leert dat het kan: met een duidelijke kaderstelling met een strakke termijn, maar met ruimte voor inbreng van onderaf. Misschien kan de kabinetsformatie zo’n historisch keerpunt zijn?

Tymon de Weger is wethouder Verkeer en Milieu in de gemeente Utrecht en lid van de ChristenUnie

« Terug

Reacties op 'Bestuurlijke drukte, weg met provincie'

Geen berichten gevonden

Log in om te kunnen reageren op nieuwsberichten.